Κάθε φθινόπωρο, η ίδια ερώτηση επιστρέφει στο πνευμονολογικό ιατρείο: «Γιατρέ, να κάνω τώρα το αντιγριπικό εμβόλιο ή να περιμένω λίγο ακόμη;»
Και είναι μια απολύτως λογική απορία. Άλλοι φοβούνται μήπως εμβολιαστούν πολύ νωρίς και εξασθενήσει η προστασία τους μέσα στον χειμώνα. Άλλοι πιστεύουν ότι πρέπει πρώτα να εμφανιστούν τα κρούσματα της γρίπης. Υπάρχουν, μάλιστα, και εκείνοι που θεωρούν ότι, εφόσον είναι υγιείς, δεν έχουν ιδιαίτερο λόγο να εμβολιαστούν.
Ας ξεκαθαρίσουμε, λοιπόν, τι πραγματικά ισχύει.
Πότε είναι η καλύτερη περίοδος για το αντιγριπικό εμβόλιο;
Η απάντηση είναι απλή: από τα μέσα Οκτωβρίου έως το τέλος Νοεμβρίου.
Αυτή είναι η περίοδος που συστήνεται για τον αντιγριπικό εμβολιασμό στη χώρα μας, σύμφωνα με τις επικαιροποιημένες οδηγίες του Υπουργείου Υγείας για την περίοδο 2026–2027.
Ο λόγος είναι συγκεκριμένος: μετά τον εμβολιασμό, ο οργανισμός χρειάζεται περίπου δύο εβδομάδες για να αναπτύξει επαρκή ανοσολογική προστασία.
Επομένως, στόχος μας είναι να έχουμε προετοιμάσει το ανοσοποιητικό μας σύστημα πριν αυξηθεί σημαντικά η κυκλοφορία του ιού.
Είναι σημαντικό να καταλάβουμε κάτι: δεν εμβολιαζόμαστε επειδή ξεκίνησε η γρίπη. Εμβολιαζόμαστε για να είμαστε προστατευμένοι όταν θα έρθει.
«Μα, γιατρέ, η γρίπη δεν εμφανίζεται συνήθως τον Δεκέμβριο ή τον Ιανουάριο;»
Πράγματι, στην Ελλάδα η γρίπη παρουσιάζει συνήθως αυξημένη δραστηριότητα κατά τους χειμερινούς μήνες, με τις κορυφώσεις της να παρατηρούνται συχνά αργότερα μέσα στον χειμώνα.
Ωστόσο, οι ιοί δεν ακολουθούν ημερολόγιο!
Η εποχική τους κυκλοφορία μπορεί να αρχίσει νωρίτερα ή αργότερα και η ένταση κάθε επιδημικού κύματος διαφέρει από χρονιά σε χρονιά.
Γι’ αυτό δεν έχει νόημα να περιμένουμε να γεμίσουν τα ιατρεία με περιστατικά γρίπης για να αποφασίσουμε να εμβολιαστούμε.
Η πρόληψη έχει αξία ακριβώς επειδή προηγείται της ασθένειας.
Ποιοι πρέπει οπωσδήποτε να δώσουν προτεραιότητα στον εμβολιασμό;
Ο αντιγριπικός εμβολιασμός είναι ιδιαίτερα σημαντικός για τα άτομα που έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν σοβαρή νόσηση ή επιπλοκές.
Σύμφωνα με τις φετινές συστάσεις, προτεραιότητα έχουν:
-
- Άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω.
- Βρέφη και παιδιά ηλικίας 6 μηνών έως 5 ετών.
- Ασθενείς με χρόνια αναπνευστικά νοσήματα, όπως βρογχικό άσθμα, ΧΑΠ και άλλες χρόνιες πνευμονοπάθειες.
- Άτομα με καρδιαγγειακά νοσήματα, σακχαρώδη διαβήτη, νεφρική ή ηπατική νόσο και άλλες σημαντικές χρόνιες παθήσεις.
- Άτομα με ανοσοκαταστολή, συμπεριλαμβανομένων ασθενών που λαμβάνουν συγκεκριμένες ανοσοκατασταλτικές θεραπείες.
- Έγκυες γυναίκες, λεχώνες και θηλάζουσες.
- Άτομα με νοσογόνο παχυσαρκία.
- Επαγγελματίες υγείας και άλλες ειδικές ομάδες αυξημένου κινδύνου ή έκθεσης.
Η ανάγκη εμβολιασμού, όμως, δεν καθορίζεται αποκλειστικά από την ηλικία. Ένας νεότερος άνθρωπος με σοβαρό χρόνιο νόσημα μπορεί να έχει μεγαλύτερο κίνδυνο επιπλοκών από έναν μεγαλύτερο σε ηλικία, χωρίς σημαντικά προβλήματα υγείας.
Γιατί επιμένουμε ιδιαίτερα στους ασθενείς με άσθμα και ΧΑΠ;
Ως πνευμονολόγος, θέλω να σταθώ ιδιαίτερα σε αυτό το σημείο.
Για έναν άνθρωπο με υγιές αναπνευστικό σύστημα, η γρίπη μπορεί να σημαίνει μερικές ημέρες πυρετού, έντονης κόπωσης, μυαλγιών και βήχα.
Για έναν ασθενή, όμως, με χρόνια αναπνευστική πάθηση, η ίδια λοίμωξη μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική επιδείνωση της αναπνευστικής του κατάστασης.
Στο βρογχικό άσθμα, μια ιογενής λοίμωξη μπορεί να πυροδοτήσει σοβαρή παρόξυνση, ακόμη και σε ασθενείς που προηγουμένως είχαν σχετικά καλή ρύθμιση της νόσου.
Στη ΧΑΠ, η γρίπη μπορεί να προκαλέσει επιδείνωση της δύσπνοιας, αύξηση του βήχα και των πτυέλων, αναπνευστική ανεπάρκεια ή ανάγκη νοσηλείας.
Επιπλέον, η γρίπη μπορεί να επιπλακεί με πνευμονία και να επιβαρύνει σημαντικά ασθενείς με ήδη περιορισμένα αναπνευστικά αποθέματα.
Για αυτούς τους ασθενείς, το αντιγριπικό εμβόλιο δεν είναι μια τυπική ετήσια σύσταση. Αποτελεί ουσιαστικό μέρος της πρόληψης των αναπνευστικών παροξύνσεων.
«Αν κάνω το εμβόλιο, αποκλείεται να κολλήσω γρίπη;»
Όχι. Και είναι σημαντικό να είμαστε ειλικρινείς σε αυτό.
Κανένα αντιγριπικό εμβόλιο δεν προσφέρει απόλυτη προστασία από τη λοίμωξη.
Η αποτελεσματικότητά του διαφέρει κάθε χρονιά, ανάλογα με τα στελέχη που κυκλοφορούν, την ηλικία, την κατάσταση της υγείας και την ανοσολογική ανταπόκριση κάθε ανθρώπου.
Ωστόσο, ο εμβολιασμός μπορεί να μειώσει σημαντικά την πιθανότητα νόσησης και, κυρίως, τον κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών και νοσηλείας.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία:
Η επιτυχία ενός εμβολίου δεν μετριέται μόνο από το αν θα κολλήσουμε έναν ιό, αλλά και από το πόσο σοβαρά θα νοσήσουμε εάν τελικά μολυνθούμε.
Τρεις συχνές απορίες που αξίζει να ξεκαθαρίσουμε
«Έκανα το εμβόλιο πέρυσι. Χρειάζεται να το ξανακάνω;»
Ναι. Ο αντιγριπικός εμβολιασμός είναι ετήσιος, καθώς η ανοσολογική προστασία εξασθενεί με τον χρόνο και η σύνθεση των εμβολίων επικαιροποιείται ανάλογα με τα στελέχη του ιού που αναμένεται να κυκλοφορήσουν.
«Αν περάσει ο Νοέμβριος, είναι αργά;»
Όχι. Αν κάποιος δεν εμβολιαστεί εγκαίρως, μπορεί να το κάνει και αργότερα, όσο συνεχίζεται η εποχική κυκλοφορία της γρίπης. Το σημαντικό είναι να μη χάσει την ευκαιρία προστασίας επειδή δεν πρόλαβε την ιδανική περίοδο.
«Μπορεί το αντιγριπικό εμβόλιο να μου προκαλέσει γρίπη;»
Τα ενέσιμα αντιγριπικά εμβόλια δεν μπορούν να προκαλέσουν γρίπη. Μπορεί να εμφανιστούν ήπιες και παροδικές ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως πόνος στο σημείο της ένεσης, χαμηλός πυρετός ή μυαλγίες. Αυτές δεν σημαίνουν ότι το άτομο νόσησε από γρίπη.
Η πρόληψη δεν χρειάζεται να περιμένει τον χειμώνα
Κάθε χρόνο συναντάμε ασθενείς που σκέφτονταν να εμβολιαστούν, αλλά το ανέβαλαν. Άλλοι επειδή δεν είχαν χρόνο, άλλοι επειδή αισθάνονταν καλά και άλλοι επειδή θεωρούσαν ότι ήταν ακόμη νωρίς.
Όμως η γρίπη δεν μας προειδοποιεί πότε θα εμφανιστεί.
Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να προετοιμαστούμε εγκαίρως.
Ο εμβολιασμός, η σωστή παρακολούθηση των χρόνιων νοσημάτων, η υγιεινή των χεριών και η αποφυγή στενής επαφής με άλλους όταν είμαστε άρρωστοι αποτελούν βασικά μέτρα προστασίας.
Και ας κρατήσουμε μία τελευταία σκέψη:
Δεν κάνουμε το αντιγριπικό εμβόλιο επειδή φοβόμαστε τον χειμώνα. Το κάνουμε επειδή θέλουμε να τον περάσουμε με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ασφάλεια.
Η καλύτερη στιγμή για την πρόληψη είναι πάντοτε πριν τη χρειαστούμε.
Dr. Αλέξης Πολίτης
Ειδικός Πνευμονολόγος
Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
Καβάλα
