Όλη μέρα είσαι καλά. Και μόλις ακουμπήσεις το κεφάλι στο μαξιλάρι, ο βήχας αποφασίζει να σου κρατήσει συντροφιά. Γιατί συμβαίνει αυτό;
Είναι ένα από τα συχνότερα παράπονα που ακούμε στα πνευμονολογικά ιατρεία: «Γιατρέ, την ημέρα είμαι σχετικά καλά. Μόλις όμως ξαπλώσω, αρχίζω να βήχω και δεν μπορώ να κοιμηθώ».
Και κάπου εκεί γεννιέται μια εύλογη απορία: Γιατί ο βήχας εμφανίζεται ακριβώς τη στιγμή που το σώμα μας προσπαθεί να ξεκουραστεί;
Η απάντηση είναι πιο ενδιαφέρουσα απ’ όσο φανταζόμαστε. Ο νυχτερινός βήχας δεν αποτελεί ξεχωριστή ασθένεια, αλλά ένα σύμπτωμα που μπορεί να σχετίζεται με διαφορετικούς μηχανισμούς του οργανισμού.
Τι αλλάζει όταν ξαπλώνουμε;
Κατά τη διάρκεια της νύχτας, το αναπνευστικό μας σύστημα εξακολουθεί να λειτουργεί, αλλά δεν συμπεριφέρεται ακριβώς όπως την ημέρα.
Η οριζόντια θέση του σώματος, οι φυσιολογικές μεταβολές του κιρκάδιου ρυθμού και η αυξημένη ευαισθησία των αεραγωγών μπορούν, υπό ορισμένες συνθήκες, να ευνοήσουν την εμφάνιση βήχα.
Με απλά λόγια, δεν φταίει πάντα το μαξιλάρι. Μερικές φορές, το ξάπλωμα απλώς αποκαλύπτει ένα πρόβλημα που υπάρχει ήδη.
Οι συχνότερες αιτίες του νυχτερινού βήχα
1. Βρογχικό άσθμα: Όταν οι αεραγωγοί αντιδρούν τη νύχτα
Το άσθμα δεν εκδηλώνεται πάντοτε με την κλασική δύσπνοια ή το χαρακτηριστικό «σφύριγμα» στην αναπνοή.
Σε ορισμένους ασθενείς, ο βήχας μπορεί να αποτελεί το κυρίαρχο ή ακόμη και το μοναδικό σύμπτωμα.
Κατά τη διάρκεια της νύχτας, οι φυσιολογικές κιρκάδιες μεταβολές μπορούν να ενισχύσουν τη στένωση των βρόγχων, με αποτέλεσμα επίμονο βήχα, αίσθημα βάρους στο στήθος ή διακοπές του ύπνου.
Ο συχνός νυχτερινός βήχας σε έναν ασθενή με γνωστό άσθμα μπορεί επίσης να αποτελεί ένδειξη ανεπαρκούς ελέγχου της νόσου.
2. Οπισθορρινική καταρροή: Όταν η μύτη ενοχλεί τον λαιμό
Η αλλεργική ρινίτιδα και οι παθήσεις της μύτης και των παραρρινίων κόλπων μπορούν να συνδέονται με επίμονο βήχα.
Οι εκκρίσεις που κατευθύνονται προς τον φάρυγγα ενδέχεται να προκαλούν ερεθισμό και να ενεργοποιούν το αντανακλαστικό του βήχα.
Πολλοί ασθενείς περιγράφουν ένα συνεχές «γαργάλημα» στον λαιμό ή την ανάγκη να τον καθαρίζουν διαρκώς, ιδιαίτερα όταν ξαπλώνουν.
3. Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση: Ένας απρόσμενος ύποπτος
Δεν προέρχεται κάθε βήχας από τους πνεύμονες.
Η παλινδρόμηση γαστρικού περιεχομένου προς τον οισοφάγο μπορεί να συνδέεται με ερεθισμό και βήχα, ιδιαίτερα όταν ο ασθενής ξαπλώνει μετά το φαγητό.
Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτό μπορεί να συμβαίνει ακόμη και χωρίς την κλασική καούρα.
Βέβαια, δεν σημαίνει ότι κάθε νυχτερινός βήχας οφείλεται σε παλινδρόμηση. Η σωστή διάγνωση έχει καθοριστική σημασία.
4. Λοιμώξεις και μεταλοιμώδης βήχας
Μετά από μια ίωση ή άλλη λοίμωξη του αναπνευστικού, ο βήχας μπορεί να συνεχιστεί ακόμη και όταν τα υπόλοιπα συμπτώματα έχουν υποχωρήσει.
Αυτό συμβαίνει επειδή οι αεραγωγοί ενδέχεται να παραμένουν ευαίσθητοι για αρκετές εβδομάδες.
Ο ασθενής αισθάνεται ότι έχει αναρρώσει, αλλά ένας μικρός ερεθισμός αρκεί για να προκαλέσει νέο επεισόδιο βήχα.
Μήπως υπάρχει και κάτι άλλο;
Ο νυχτερινός βήχας μπορεί επίσης να σχετίζεται με το κάπνισμα, ορισμένα φάρμακα, χρόνιες αναπνευστικές παθήσεις ή, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, καρδιολογικά προβλήματα.
Γι’ αυτό δεν είναι σωστό να αποδίδουμε κάθε επίμονο βήχα αυτομάτως σε μια «αλλεργία» ή σε κάποιο κρυολόγημα.
Πότε πρέπει να επισκεφθούμε πνευμονολόγο;
Ένα περιστασιακό επεισόδιο βήχα δεν αποτελεί απαραίτητα λόγο ανησυχίας.
Όταν όμως ο βήχας επαναλαμβάνεται, διαταράσσει τον ύπνο, επιμένει για περισσότερες από τρεις εβδομάδες ή συνοδεύεται από συριγμό και δυσκολία στην αναπνοή, είναι σημαντικό να διερευνάται.
Η κλινική εξέταση και, όπου ενδείκνυται, η σπιρομέτρηση και ο κατάλληλος διαγνωστικός έλεγχος μπορούν να βοηθήσουν στον εντοπισμό της αιτίας.
Η αιμόπτυση, ο έντονος θωρακικός πόνος ή η σημαντική δύσπνοια απαιτούν άμεση ιατρική εκτίμηση.
Τι μπορούμε να κάνουμε μέχρι να διερευνηθεί η αιτία;
Μερικές απλές συνήθειες μπορούν να βοηθήσουν:
- Αποφεύγουμε το κάπνισμα και την έκθεση σε καπνό ή έντονα ερεθιστικές ουσίες.
- Δεν ξαπλώνουμε αμέσως μετά από ένα μεγάλο γεύμα, ιδιαίτερα εάν έχουμε συμπτώματα παλινδρόμησης.
- Φροντίζουμε για έναν καθαρό, καλά αεριζόμενο χώρο ύπνου.
- Ακολουθούμε σωστά τη θεραπεία μας, εφόσον πάσχουμε από άσθμα ή άλλη χρόνια αναπνευστική νόσο.
- Αποφεύγουμε την αυθαίρετη λήψη αντιβιοτικών ή άλλων φαρμάκων για την καταστολή του βήχα.
Το σημαντικότερο, ωστόσο, δεν είναι να καταφέρουμε απλώς να σταματήσουμε τον βήχα για ένα βράδυ. Είναι να καταλάβουμε γιατί εμφανίζεται.
Όταν η νύχτα μάς στέλνει ένα μήνυμα
Ο βήχας είναι ένας φυσιολογικός προστατευτικός μηχανισμός του οργανισμού. Όταν όμως γίνεται επίμονος και μας στερεί τον ύπνο, αξίζει την προσοχή μας.
Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κρύβει κάτι σοβαρό. Μπορεί, ωστόσο, να αποτελεί την πρώτη ένδειξη μιας κατάστασης που χρειάζεται διάγνωση και αντιμετώπιση.
Γιατί μερικές φορές, όταν όλα γύρω μας ησυχάζουν, η αναπνοή μας έχει κάτι να μας πει.
Και εσείς; Σας «επισκέπτεται» ο βήχας μόλις πέσετε για ύπνο;
Δρ Αλέξης Πολίτης
Ειδικός Πνευμονολόγος
Καβάλα
