Είναι μία από τις συχνότερες ερωτήσεις που ακούγονται στο πνευμονολογικό ιατρείο. Πολλοί άνθρωποι έχουν πλέον ένα οξύμετρο στο σπίτι και, όταν στην οθόνη εμφανίζεται μια τιμή 97%, 98% ή 99%, αισθάνονται ότι μπορούν να αποκλείσουν οποιοδήποτε πρόβλημα από τους πνεύμονες.
Είναι όμως πράγματι έτσι;
Η σύντομη απάντηση είναι: όχι απαραίτητα.
Τι ακριβώς μετρά το οξύμετρο;
Το παλμικό οξύμετρο είναι μια μικρή, απλή και πολύ χρήσιμη συσκευή που τοποθετείται συνήθως στο δάχτυλο και εκτιμά τον κορεσμό της αιμοσφαιρίνης σε οξυγόνο (SpO₂).
Με απλά λόγια, μας πληροφορεί πόσο καλά οξυγονωμένο είναι το αίμα τη συγκεκριμένη στιγμή.
Αυτό είναι πολύτιμη πληροφορία. Δεν αποτελεί όμως συνολικό «τεστ καλής λειτουργίας» των πνευμόνων.
Πώς γίνεται να έχω 98% και να υπάρχει πρόβλημα;
Ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει σημαντικούς αντιρροπιστικούς μηχανισμούς. Οι πνεύμονες και το καρδιοαναπνευστικό σύστημα έχουν σημαντικές εφεδρείες και μπορούν, ιδιαίτερα στα αρχικά ή σταθερά στάδια μιας πάθησης, να διατηρούν ικανοποιητική οξυγόνωση του αίματος.
Έτσι, η οξυγόνωση μπορεί να παραμένει φυσιολογική σε κατάσταση ηρεμίας, παρότι υπάρχει διαταραχή στη λειτουργία του αναπνευστικού συστήματος.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το βρογχικό άσθμα. Ένας ασθενής μπορεί να έχει βήχα, συριγμό, βάρος στο στήθος ή δύσπνοια και ταυτόχρονα το οξύμετρό του να δείχνει 98%.
Αντίστοιχα, ένας ασθενής με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) μπορεί, ιδιαίτερα σε πρώιμα ή σταθερά στάδια, να έχει φυσιολογικό κορεσμό σε ηρεμία, παρά την παρουσία απόφραξης των αεραγωγών.
Με άλλα λόγια:
Άλλο η οξυγόνωση του αίματος και άλλο η συνολική λειτουργία των πνευμόνων.
Γιατί λοιπόν το 98% μπορεί να μας δώσει ψευδή αίσθηση ασφάλειας;
Το πρόβλημα δεν είναι η μέτρηση. Το οξύμετρο κάνει μια συγκεκριμένη δουλειά και είναι εξαιρετικά χρήσιμο όταν χρησιμοποιείται σωστά.
Το λάθος είναι να θεωρήσουμε ότι ένας φυσιολογικός αριθμός αρκεί για να αποκλείσει μια πνευμονολογική πάθηση.
Το οξύμετρο δεν μας πληροφορεί άμεσα για το αν υπάρχει απόφραξη των βρόγχων, πόσο αέρα μπορεί κάποιος να εκπνεύσει, αν υπάρχει υπεραντιδραστικότητα των αεραγωγών ή ποια είναι η συνολική αναπνευστική λειτουργία.
Γι’ αυτό ένας φυσιολογικός κορεσμός δεν ακυρώνει συμπτώματα όπως επίμονος βήχας, δύσπνοια, συριγμός, μειωμένη αντοχή στην άσκηση ή αίσθημα βάρους στο στήθος.
Και η σπιρομέτρηση τι διαφορετικό μας δείχνει;
Η σπιρομέτρηση εξετάζει μια διαφορετική πλευρά της αναπνευστικής λειτουργίας. Μετρά τον όγκο και τη ροή του αέρα που μπορεί να εισπνεύσει και κυρίως να εκπνεύσει ένας άνθρωπος.
Γι’ αυτό κάποιος μπορεί να έχει SpO₂ 98% και ταυτόχρονα παθολογική σπιρομέτρηση.
Οι δύο εξετάσεις δεν ανταγωνίζονται η μία την άλλη. Μας δίνουν διαφορετικές πληροφορίες και αξιολογούνται πάντοτε μαζί με το ιστορικό, τα συμπτώματα και την κλινική εξέταση.
Πότε δεν πρέπει να καθησυχάζομαι μόνο από το οξύμετρο;
Εάν υπάρχει επίμονος ή επαναλαμβανόμενος βήχας, δύσπνοια στην προσπάθεια ή στην ηρεμία, συριγμός, ανεξήγητη μείωση της αντοχής, πόνος ή βάρος στο στήθος ή άλλο επίμονο αναπνευστικό σύμπτωμα, μια ένδειξη 98% δεν αποτελεί λόγο να αγνοήσουμε το σύμπτωμα.
Από την άλλη πλευρά, μια χαμηλή ένδειξη στο οξύμετρο χρειάζεται επίσης σωστή αξιολόγηση, καθώς η μέτρηση μπορεί να επηρεαστεί από παράγοντες όπως κρύα άκρα, κίνηση, κακή περιφερική κυκλοφορία ή τεχνικά προβλήματα της συσκευής.
Τι πρέπει λοιπόν να κρατήσουμε;
Το παλμικό οξύμετρο είναι ένα εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο. Είναι όμως ένα κομμάτι του παζλ και όχι ολόκληρη η εικόνα.
Στην Πνευμονολογία η εκτίμηση δεν βασίζεται σε έναν αριθμό. Βασίζεται στο ιστορικό, στα συμπτώματα, στην κλινική εξέταση και, όταν υπάρχει ένδειξη, στον λειτουργικό έλεγχο με σπιρομέτρηση και στις υπόλοιπες κατάλληλες εξετάσεις.
Το 98% είναι ένα καλό στοιχείο. Δεν σημαίνει όμως από μόνο του «οι πνεύμονές μου είναι καλά».
Dr. Αλέξης Πολίτης
Ειδικός Πνευμονολόγος
